Mračne tajne Jovanke Broz: Izolacija, strah i svedočenje o propalim planovima za likvidaciju

Decenijama nakon što je sahranjen Josip Broz Tito, svetlo dana ugledao je dragocen materijal koji nudi dublji uvid u sudbinu njegove supruge Jovanke. Video-zapis snimljen 2010. godine u vili Bor, tri godine pre njene smrti, beleži razgovor koji je vodio novinar i diplomata Dragan Bisenić. Umesto zvanične istorije, pred nama je svedočenje žene koja je iz centra moći bačena u potpunu izolaciju, pod teretom optužbi koje nikada nisu dokazane. Jovanka je tada otvoreno govorila o onome što je smatrala organizovanom hajkom usmerenom na njeno potpuno uklanjanje.

Kao ključni razlog svoje dugogodišnje agonije, ona je navela strah tadašnjeg partijskog vrha. Prema njenim rečima, tadašnje rukovodstvo se nalazilo u bezizlaznoj situaciji jer nisu znali kako da postupe s nekim ko zna previše. Nisu znali šta će sa mnom jer im je propalo da me ubiju, tvrdila je Jovanka, objasnivši da su konstrukcije o njenom mešanju u vojna pitanja i postavljanju generala služile samo kao paravan za njenu marginalizaciju.

Među najzanimljivijim delovima razgovora su detalji o svakodnevici i imovini koja je decenijama bila predmet spekulacija. Iako su kružile priče o basnoslovnom bogatstvu i zlatu iz Belog dvora, Jovanka je te navode odbacila kao medijske spekulacije. Jedina gotovina kojom su ona i Tito raspolagali bila je, prema njenom svedočenju, honorar koji je Vladimir Dedijer dao Titu za pisanje biografije. Taj novac su čuvali u posebnoj torbi sa šifrom, namenjenoj isključivo za hitne situacije ili lične potrebe tokom putovanja u inostranstvo.

Izvor: Arhiva

Atmosfera nesigurnosti najbolje se oslikava u njenom opisu noćnih upada u dom u Užičkoj ulici. Jovanka se prisetila trenutka kada je, sluteći nezvane goste, sela pred vrata da ih dočeka. Tom prilikom zatekla je generala Daljevića i oficira Mikeljevića, otvoreno ih pitavši s kojim pravom noću ulaze u njen dom. Taj događaj bio je uvod u trajno oduzimanje privatne svojine, uključujući i sto svezaka Titovih rukopisa koje je ona pažljivo prikupljala i čuvala.

Izvor: Arhiva

Kao glavnog arhitektu svoje nesreće targetirala je Staneta Dolanca, tvrdeći da je on bio direktno odgovoran za pokušaje njene likvidacije. Strah od onoga što je ona znala o njemu bio je, prema njenom mišljenju, pokretač svih optužbi. Takođe je pojasnila zablude o imovini u inostranstvu, navodeći da su priče o vilama u Švajcarskoj ili imanju u Maroku proizašle iz zlonamernog tumačenja pisama kralja Hasana.

Izvor: Arhiva

U samom vrhu nekadašnje države postojale su oštre podele koje je Jovanka jasno uočavala. Iz njene perspektive, Tito je visoko cenio integritet Veljka Vlahovića, dok je Petra Stambolića smatrao nedoraslim za vođenje Srbije. Njena poslednja bitka bila je ona oko Titove sahrane; tvrdila je da je upravo njena upornost bila presudna da on bude sahranjen u Kući cveća, uprkos tadašnjim neodgovarajućim medicinskim i političkim okolnostima.

Izvor: Otvoreni izvori

Ovaj snimak ostaje kao trajno svedočanstvo o ženi koja je od simbola jedne ere postala svedok sopstvenog progona. On nudi priliku da se iza zvaničnih saopštenja nazre lična drama i prepozna kako se mehanizmi moći odnose prema onima koji postanu nezgodni svedoci istorije.